Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2009

Λογοτεχνία του φανταστικού




Κάθε λογοτεχνικό έργο έχει στοιχεία φαντασίας, εξού και ο όρος "μυθοπλασία" (στα αγγλικά θα λέγαμε " fiction"). Κατεξοχήν έργο του φανταστικού ειναι η γνωστή μας επική Οδύσσεια, με τους φτερωτούς θεούς και τις μάγισσες, την κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη, τα μυθικά τέρατα. Στη νεότερη λογοτεχνία, κυρίως στην πεζογραφία, η λογοτεχνία του φανταστικού αποτελεί πλέον ένα ιδιαίτερο είδος, με αρκετές υποκατηγορίες: επιστημονική φαντασία, ουτοπικές ή δυστοπικές αφηγήσεις, αλληγορία, μύθοι με ζώα ή φανταστικά πλάσματα. Σχετικά με το τελευταίο, γνωρίζουμε τον μυθολογικό κόσμο του J. R. R. Tolkien, κυρίως από την τριλογία του Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών (γράφτηκε μεταξύ του 1937 και του 1949). Μία νεότερη αλληγορική αφήγηση με θέμα επνευσμένο από τους μύθους των ζώων είναι η Μεταμόρφωση του Franz Kafka (1912) [μόνο που εδώ ο κόσμος των ανθρώπων και ο κόσμος των ζώων αναμιγνύονται εφιαλτικά, εφόσον η ιστορία αφορά έναν νέο που μεταμορφώνεται σε έντομο] , και η Φάρμα των ζώων του George Orwell (1945). Στην κατηγορια της "δυστοπίας" (το αντίθετο, δηλαδή, της "ουτοπίας") ανήκει και ένα άλλο έργο του Orwell, το 1984, όπου μία ολοκληρωτική κυβέρνηση και ο ηγέτης της, ο φοβερός "Big Brother", ελέγχει τις συνειδήσεις των πολιτών. Ένα έξοχο δείγμα καλής επιστημονικής φαντασίας είναι το μυθιστόρημα του Orson Scott Card O αρχιτραγουστής [Songmaster] (1980), μια ιστορία που διαδραματίζεται σε κάποιο μακρινό σύμπαν, λέει όμως πολλά για την τέχνη, την ομορφιά και τα ανθρώπινα αισθήματα. Αξίζει ακόμη να προσέξετε τα λεγόμενα "graphic-novels", μυθιστορήματα δηλαδή εμπλουτισμένα με σκίτσα (κάτι σαν τα comics), άριστο δείγμα των οποίων αποτελεί το Maus του Art Spiegelman (1986 και 1991), μία ιστορία για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων κατά τη ναζιστική περίοδο. Τέλος, έχετε υπόψη σας και τα διηγήματα του δικού μας E. X. Γονατά (για παράδειγμα το βιβλίο του Οι αγελάδες), διηγήματα που είναι κάπως ερμητικά, αλλά ιδιαιτέρως γοητευτικά για όσους επιθυμούν να δραπετεύσουν από τα κάπως στενά όρια του ρεαλισμού.